Sportowy Umysł

Dziś w cyklu #KozetkaNaMurawie zajmiemy się agresją. Zachowaniem, które w sporcie pojawia się szczególnie często i przyjmuje wiele twarzy. Dotyczy zarówno kibiców, jak i sportowców. W tym tekście postaram się przedstawić czym agresja jest, jakie są jej przyczyny, teorie wyjaśniające oraz metody jej redukcji.

Agresja i sport

Jako społeczeństwo wykazujemy się pewną dozą ambiwalencji w kwestii agresji w sporcie. Z jednej strony, sport jest tą działką naszego życia, w której podsycamy agresję. Fanom podoba się, jak zawodnicy na boisku nie odstawiają nogi i cenią zawodników, którzy potrafią “podostrzyć” grę. Z drugiej strony, społeczeństwo często oburza się na chuligańskie zachowania fanów piłki nożnej, czy zawodników, którzy w wyniku swoich boiskowych działań przyczynili się do urazu rywala. Jedynym z powodów takiego zachowania jest różne poostrzeganie agresji w zależności od sytuacji.

Czym jest agresja?

Na początku warto zaznaczyć czym agresja nie jest. Tak więc nie jest to postawa ani emocja. Te dwie rzeczy mogą tylko wpływać na jej powstanie. Czym więc jest agresje? Jest to zachowanie, którego intencjonalnym skutkiem jest sprawienie przykrości i zrobienia krzywdy drugiej osobie. Agresja może przybierać różne form, od obelg do przemocy fizycznej.

Taka prosta definicja może wyjaśnić tylko niektóre sytuacje agresywne. W sporcie jednak ta tematyka jest dużo bardziej skomplikowana. Aby lepiej zrozumieć agresję w sporcie Robert Baron wprowadził rozróżnienie jej na formę wrogą i instrumentalną.

  • Agresja instrumentalna – Ma miejsce, kiedy czyjeś zachowanie może wyrządzić krzywdę, ale jego intencja jest zgoła inna. Przykładowo, gdy obrońca stara się zablokować możliwość oddania strzału przeciwnikowi i wykonuje ratunkowy wślizg, po którym rywal doznaje urazu.
  • Agresja wroga – ma miejsce wtedy, kiedy podstawą czyjegoś zachowania jest wyrządzenie krzywdy. Takiemu zachowaniu towarzyszy gniew. Przykładem takiej agresji może być faul Roya Keana na Alf-Inge Hålandzie (TUTAJ).

Teorie agresji

Istnieje bardzo dużo teorii psychologicznych wyjaśniających powstawanie agresji. W psychologii sportu dominują jednak trzy podejścia: teoria instynktów, teoria społecznego uczenia się oraz hipoteza frustracji – agresji.

Teoria instynktów

Instynkt w psychologii to wrodzona skłonność do zachowania się w określony sposób. Teoria instynktów mówi, że agresja jest czynnikiem wrodzonym oraz że człowiek z natury zachowuje się agresywnie i stosuje przemoc. Aby powstrzymać przejawy instynktu agresji należy uczyć się akceptowanych społecznie form rozładowywania napięcia np. poprzez sport. Jednak badania wykazały, iż radzenie sobie ze złością poprzez fizyczne odreagowanie może być pomocne w pewnych sytuacjach, jednak nie służy pozbyciu się złości

Teoria społecznego uczenia się

Jest ona całkowicie odmienna od teorii instynktów. Teoria ta mówi, że ludzie uczą się zachowań agresywnych przez własne, bezpośrednie doświadczenie, bądź przez naśladownictwo. Zbiorem wzorów agresywnego zachowania się mogą być więc również sportowcy. Dzieci często oglądając rozgrywki sportowe obserwują zachowania agresywne i mogą je następnie modelować w trakcie treningów czy zawodów. Skoro teoria ta sugeruje, że agresja jest zachowaniem wyuczonym, to szczególnie trenerzy drużyn juniorskich powinni móc kształtować postawy młodych sportowców w stosunku do zachowań agresywnych, poprzez umiejętnie stosowanie nagród i kar.

Teoria frustracji – agresji

Według tej teorii przyczyną zachowań agresywnych jest przeżywana frustracja. Gdy człowiek dążąc do wykonania jakieś czynności napotyka przeszkodę uniemożliwiającą jej wykonanie powstaje napięcie emocjonalne, które może zostać złagodzone przez zachowanie agresywne. Zawsze zatem można być pewnym istnienia frustracji człowieka, który ujawnia zachowania agresywne. Siła pobudzenia do agresji zależy od stopnia frustracji. Teoria ta w psychologii społecznej nie jest tak popularna, jednak w psychologii sportu jest ona bardzo poważana. Sport może być źródłem tak wielkiej frustracji, że nawet jeśli ma ona drugorzędny wpływ na występowanie agresji w ogóle, to w sporcie jest jej główną przyczyną.

Co wywołuje agresje w sporcie?

Powszechnie znane są czynniki, które są zapalnikiem do sytuacji agresywnych ogólnie. Warto jednak przyjrzeć się też tym czynnikom sytuacyjnym, które, jak wykazano, wpływają na prawdopodobieństwo pojawienia się agresji w czasie trwania rozgrywek sportowych. Największą korelację z powstawaniem agresji moją czynniki takie jak:

  • temperatura,
  • prawdopodobieństwo odwetu,
  • różnica punktów/goli, pozycja w lidze,
  • niekorzystny wynik,
  • nastawienie kibiców,
  • agresja rywali.

Jak widzimy, niektóre z tych czynników mogą powodować frustrację. Dzięki czemu wpasowują się w teorię frustracji – agresji.

Sport. Nasila czy wywołuje agresję?

Jeżeli mówimy o kibicach, to teoria instynktów oraz frustracji – agresji wspierają korzystny wpływ sportu na obniżenie jej poziomu. Teoria społecznego uczenia się z kolei wskazuje na możliwość nauczenia się nowych agresywnych zachowań. Jak więc widzimy mamy do czynienia ze sprzecznymi poglądami, które odnośnie zachowań zawodników mogą zostać rozjaśnione dzięki sportom walki. Jeżeli by sądzić, że teoria społecznego uczenia się jest prawidłowa, można by oczekiwać, że uczenie się nowego zestawu agresywnych zachowań podczas treningu, zwiększa poziom agresji.

Badanie tego zjawiska wykazało jednak, że trenowanie sportów walki obniża poziom agresji. Dodatkowo udowodniono, że istnieje związek między agresją, a poziomem sportowym. Jeżeli weźmiemy pod lupę piłkę nożną, to w kontekście zachowań agresywnych możemy mówić o efekcie widowni. Stadion to nie teatr, kibice często wykazują na nim zachowania agresywne oraz wyrażają wszelkiego typu emocje. Odczuwanie tych zachowań i emocji przez piłkarzy, może podwyższać ich stopień mobilizacji i zaangażowania. W wyniku tego każdy błąd może wywoływać frustrację i przez to zwiększać zachowanie agresywne.

Redukcja agresji

Istnieje dużo metod które możemy stosować w celu obniżenia poziomu agresji sportowców. Metody te możemy stosować u sportowców w celu zapobieganiu nasilania się agresji oraz w celu redukowanie poziomu w czasie jej występowania.

Kary

Kary mogą stanowić skuteczną metodę hamującą występowanie agresji u sportowców. Dzięki karzę, agresywny sportowiec może nauczyć się, że złe zachowanie może mieć dla niego negatywne skutki. Kara może służyć też jako środek zapobiegawczy, a w teorii społecznego uczenia się pokazywać, że zachowanie agresywne nie popłaca. Skuteczność kary jest duża, jeżeli stosuje się to natychmiast. Dobrym przykładem jest tutaj czerwona kartka dana zawodnikowi w meczu piłkarskim.

Oczyszczenie

Pozbycie się negatywnych emocji może mieć bardzo dobre skutki w kontekście pozbycia się przymusu wykonania zachowania agresywnego. Pomocne w tym mogą być wszelakie techniki relaksacyjne. Ważny jest również mocny i ciężki trening, ponieważ on sam w sobie ma działania katarktyczne (oczyszczające).

Modelowanie

Jeżeli mówimy, że dzieci uczą się zachowań agresywnych od dorosłych, to aby temu zapobiec trzeba pokazywać mu wyłącznie prawidłowe modele zachowań. Odnosząc to do sportu, możemy zauważyć wagę roli kapitana drużyny oraz trenera jako modela roli. Odpowiedzialność, umiejętności i wiedza odnośnie zarządzania grupą jest niezwykle ważna w piastowaniu tychże funkcji. Zarówno kapitan jak i trener powinni być odpowiedzialni i potrafić wpływać na zawodników w taki sposób aby ich emocje i postawy w jak najmniejszym stopniu powodowały zachowania agresywne.

Kontrakty

Kontrakty psychologiczne zawierane z osobami wykazującymi skłonności do zachowań agresywnych mogą znacząco hamować takie zachowania. Sportowcy podpisujący takie kontrakty są zobowiązani do zaniechania pewnych zachowań. Kontrakt taki powinien zawierać wykaz zachowań zakazanych, kar za złamanie warunków kontraktu oraz nagrody za trzymanie się reguł. Piłkarzami znanymi z podpisywania takich kontraktów są Mario Balotelli i Luis Suarez.

Terapia grupowa

Jeżeli sportowcy często odczuwają złość i nie działają na jej powstrzymanie inne możliwe sposoby, powinni oni dołączyć do terapeutycznej grupy pomocowej. Jest to terapia grupowa, której celem jest poznanie złości oraz metod radzenia sobie z nią.

Podsumowanie

Agresja w sporcie jest tematem bardzo dobrze skonkretyzowanym teoretycznie. Teorie ją wyjaśniające są spójne i proste w odbiorze, nie ma tu miejsca na kwadratury koła. Przyglądając się tym teoriom, można wysnuć ważny wniosek. Nie ma możliwości uprawiania sportu bez agresji, ba, nie ma możliwości życia bez tego zachowania! Dlatego należy stwierdzić, że w sporcie dopuszczana musi być pewna kontrolowana forma agresji, która nie zagraża zdrowiu i życiu sportowców. Dodatkowo taka postawa optymalnej agresywności, musi być traktowana jak naturalny składnik sportowej rywalizacji.

SKOMENTUJ WPIS KIBICA

Zostaw swój komentarz
Please enter your name here